Айша бибі кесенесі
Жамбыл облысында, Тараз қаласынан батысқа қарай 18 шақырым жерде, Айша бибі ауылы орналасқан. Ауылдың шетінде еліміздің ең көне сәулет ескерткіштерінің бірі — Айша бибі кесенесі тұр. Ғалымдар оны XI–XII ғасырларда салынған деп есептейді. Ол кезде бұл өңір арқылы Ұлы Жібек жолы өтетін, ал Тараз оның бойындағы ірі қалалардың бірі болған. Кесененің жанында тағы бір көне ғимарат — Бабаджа қатын кесенесі бар. Бұл жерге келген адам ғасырлар тынысын сезінгендей болады.
Кесененің негізі шаршы пішінді. Ол күйдірілген кірпіштен тұрғызылған. Қабырғалары оюлы терракота плиталармен қапталған. Терракота — арнайы балшықтан күйдіріп жасалатын құрылыс материалы. Плиталардағы өрнектің ондаған түрі бар: геометриялық сызықтар, өсімдік бейнелері, көркем жазу үлгілері. Мұндай безендіру сол дәуір шеберлерінің жоғары өнерін көрсетеді. Кесенеге жақындаған сайын өрнектердің ұсақ бөлшектері анық көріне бастайды. Алыстан қарағанда ғимарат нәзік шілтерге ұқсайды. Халық арасында кесенеге байланысты махаббат пен адалдық туралы аңыз сақталған. Бұл ескерткіш өткен заманның сәулет өнері туралы көп нәрсе айтып береді.
______ уақыт ескерткішті аямады. Ғасырлар өте келе ғимарат бірте-бірте бұзылып, бізге қираған күйде жетті. Оюлы плиталардың көбі түсіп қалды, күмбезі де сақталмады. Ғимараттың тек кейбір бөліктері ғана бұрынғы қалпын сақтап қалды. Өткен ғасырда ғалымдар ескерткішті зерттеп, оны одан әрі бұзылудан қорғауға тырысты. Бірақ бұл шаралар ғимаратты толық сақтап қала алмады.
XXI ғасырдың басында кесене қалпына келтірілді. Шеберлер ғимараттың іргетасын бекітіп, қабырғаларын қайта тұрғызды және оларды жаңа терракота плиталармен қаптады. Бүгінде Айша бибі кесенесі мемлекет қорғауындағы тарихи-мәдени ескерткіш саналады. Ол — облыстағы ең танымал тарихи орындардың бірі: мұнда жыл сайын елімізден және шетелден мыңдаған саяхатшы келеді. Келушілердің көбі көршілес Бабаджа қатын кесенесін де көріп кетеді.