Сексеуіл
Сексеуіл — шөл және шөлейт аймақтарда өсетін бұта немесе аласа ағаш. Оның діңі қисық, бұтақтары жіңішке әрі сынғыш келеді. Қабығы сұр түсті, ал жас бұтақтары жасыл болады. Қазақстанда сексеуілдің екі түрі кең тараған: құмды жерлерде өсетін ақ сексеуіл және сортаң топырақта өсетін қара сексеуіл. Бұл өсімдіктер еліміздің оңтүстігі мен оңтүстік-шығысындағы құмды алқаптарда тоғай құрайды. Мұндай тоғайлар шөл табиғатының ажырамас бөлігі саналады.
Сексеуіл — ксерофит, яғни құрғақшылыққа бейімделген өсімдік. Оның жапырақтары әбден кішірейіп, ұсақ қабыршаққа айналған, сондықтан фотосинтезді жасыл жас бұтақтары атқарады. Мұндай бейімделу өсімдіктің бетінен буланатын судың мөлшерін азайтады. Тамыр жүйесі жақсы дамыған: негізгі тамыры жер астындағы ылғалға дейін терең бойлайды, ал бүйір тамырлары жан-жаққа кең жайылады. Сондай-ақ сексеуіл жаздың аптап ыстығына да, қыстың қатты аязына да төзімді. Бұл өсімдіктің тұзға төзімділігі де жоғары: ол басқа ағаштар өспейтін сортаң жерде де тіршілік ете алады.
Сексеуілдің экологиялық және шаруашылық маңызы зор. Оның тамырлары көшпелі құмды бекітіп, шаңды дауылдардың күшін әлсіретеді. Сексеуіл тоғайлары шөл жануарларына пана болады, ал қалың бұтақтары ұсақ құстарға ұя салатын орын береді. Түйелер мен басқа да малдар оның жас бұтақтарын жейді. Сексеуілдің сүрегі өте тығыз әрі ауыр, жанғанда көп жылу бөледі. Сол себепті ол ертеден отын ретінде пайдаланылған. Көктемде сексеуіл майда гүл ашады, ал күзде оның қанатты жемістері пісіп, желмен алысқа таралады.
Отынға көп кесілгендіктен, өткен ғасырда сексеуіл тоғайлары едәуір азайды. Қазір олардың аумағын қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде: кеуіп қалған Арал теңізінің түбіне сексеуіл көшеттері отырғызылуда. Бұл шара тұзды шаңның таралуын азайтуға бағытталған. Көшет отырғызу жұмыстарына орман шаруашылығы мамандары мен еріктілер қатысады. Бір көшеттің тамыр жайып, берік бұтаға айналуына бірнеше жыл қажет.