Фосфориттер және суперфосфат
Фосфор нуклеин қышқылдарының және сүйек тінінің құрамына кіреді, ал өсімдіктерге ол тамырдың өсуі мен жемістің пісуі үшін қажет. Азот пен калиймен бірге ол өсімдіктердің үш негізгі қоректік элементінің қатарына жатады, сондықтан топырақтағы қорын тыңайтқыштармен толықтыруға тура келеді. Фосфор тыңайтқыштарының басты табиғи шикізаты — фосфориттер, олардың негізгі құрамдасы — кальций фосфаты Ca₃(PO₄)₂. Ол суда ерімейді, өсімдіктер оны дерлік сіңірмейді. Қазақстанда фосфориттің ірі қорлары Қаратау бассейнінде (елдің оңтүстігі, Жамбыл және Түркістан облыстары) орналасқан: шикізатты Жаңатас қаласы маңында өндіреді, ал Таразда қаратау фосфориттерін өңдейтін фосфор зауыты жұмыс істейді. Тыңайтқыш алу үшін фосфоритті күкірт қышқылымен өңдеп, фосфорды еритін түрге айналдырады. Нәтижесінде әр Ca₃(PO₄)₂ формулалық бірлігіне суда еритін кальций дигидрофосфатының Ca(H₂PO₄)₂ бір формулалық бірлігі және кальций сульфаты CaSO₄-тің екі формулалық бірлігі түзіледі. Мұндай қоспаны қарапайым суперфосфат деп атайды.